Laatst hoorde ik de term 'echt liberalisme'. Ook De Volkskrant publiceerde in april een essay over liberalisme en dat het op de schop zou moeten: naar het Volkskrantartikel. Reden voor mij om mee eens goed te verdiepen in de term 'liberalisme'. Liberalisme is ontsprongen uit de emancipatie van de burger. Uitgangspunt is zoveel mogelijk vrijheid voor het individu (aldus Wikipedia). Tolerantie en vrijheid van meningsuiting horen erbij, en gelijkheid van individuën.
Er zijn veel varianten van liberalisme. Het kan conservatief zijn (VVD), sociaal, progressief (D66), links, rechts. Maar met te veel nadruk op het individu kan je ook in de valkuil van de meritocratie (the American dream) vallen. Als je maar hard leert en werkt, dan krijg je wat je toekomt. Dat liberalisme gaat voorbij aan de gelijkheid voor iedereen. Want kun je verwachten dat een kind dat in een benadeelde omgeving opgroeit, hetzelfde weet te bereiken als het kind dat alles mee heeft? Puur op verdienste? Het kan als het om een heel krachtig individu gaat en als er factoren mee zitten, maar het kan ook niet. En moet je dan daarop afgerekend worden of mag je dan op een beetje steun rekenen? Is het dan onze verantwoordelijkheid als maatschappij om de een een beetje meer te steunen dan de ander? Michael Sandel, een Amerikaanse politiek filosoof, schreef hierover het boek 'De tirannie van verdienste' in 2020, maar schreef daarvoor ook al vele andere boeken over liberalisme
Jesse Klaver sprak al in 2012 in de Liberale Kerk over 'Een progressief antwoord op de Amerikaanse droom'. Hij gaat uitgebreid in op de nadelen van liberalisme en noemt de term zelfs achterhaald. Volgens hem is het sleutelwoord compassie in combinatie met vrijheid en verantwoordelijkheid.
Liberalisme is dus misschien achterhaald, misschien geen oplossing voor gelijkheid of misschien te rechts of juist te links, vrijheid en gelijkheid voor de individu, tolerantie en emancipatie zijn belangrijke termen waar we op dit moment veel mee kunnen. Maar uiteindelijk gaat het om de invulling, de mensen, de daden en de verantwoordelijkheid.
Interessant om te kijken: Whats the Right Thing to Do op Human, met Michael Sandel.